 |
FAQ
top
Wat is zelfdoding?
Zelfdoding is een vrijwillige en bewuste zelfdestructieve handeling die de eigen dood tot gevolg heeft en die tot doel heeft via de dood de door de persoon gewenste veranderingen te bekomen.
Poging tot zelfdoding is een vrijwillige en bewuste zelfdestructieve handeling die niet eindigt in de eigen dood en die eveneens tot doel heeft de gewenste veranderingen te bewerkstelligen.
Uit 'Definitions of Suicidal Behaviour'. In: 'Suicidal Behaviour. Theories and Research Findings'. De Leo et al. Hogrefe & Huber (2004)
top
Waarom worden er verschillende benamingen voor zelfdoding gebruikt: suïcide, zelfmoord, zelfdoding,...?
De term zelfmoord is nog steeds de meest gangbare in Vlaanderen. Ook de oproepers van de Zelfmoordlijn gebruiken veelal de term 'zelfmoord' om hun gedachten of daden te omschrijven. Het gebruik van de term 'zelfmoord' krijgt echter steeds meer kritiek. Zelfmoord klinkt veroordelend, terwijl zelfdoding of suïcide een meer neutrale term is. Daarom vinden deze termen steeds meer ingang in onze maatschappij. Het is eveneens om die reden dat ook wij vooral de term zelfdoding gebruiken en in 2008 onze naam veranderden van ‘Centrum ter Preventie van Zelfmoord’ in ‘Centrum ter Preventie van Zelfdoding.
top
Gebeurt het vaak dan mensen zelfdoding plegen en wie zijn die mensen dan?
Belangrijk bij onderstaande cijfergegevens is je te realiseren dat de cijfers een beeld geven van de ernst van de situatie, maar op zich geen verklaring bieden. De meeste gegevens zijn trouwens een onderschatting van het probleem. Sommige zelfdodingen zijn moeilijk te 'ontmaskeren' (bijvoorbeeld zelfdoding bij ouderen). Bovendien leeft het taboe rond zelfdoding nog steeds. Dat maakt dat niet altijd de juiste doodsoorzaak wordt neergeschreven.
België had in 2004 (meest recente cijfers) 19,1 zelfdodingen per 100.000 inwoners of 7 zelfdodingen per dag. Hierdoor is zelfdoding verantwoordelijk voor 3% van alle overlijdens bij mannen. Bij vrouwen is zelfdoding in 1% van de gevallen de doodsoorzaak. Met slechts 11 landen die een hoger zelfdodingcijfer hebben scoort België beduidend hoger dan het gemiddelde op wereldniveau. Binnen West-Europa heeft enkel Finland hogere cijfers.
In Vlaanderen pleegden in 2007 984 personen zelfdoding. Dat zijn ongeveer 3 zelfdodingen per dag. Twee op drie zelfdodingen gebeuren door mannen, terwijl vrouwen meer pogingen ondernemen. Dit komt omdat mannen meer agressievere en efficiëntere middelen gebruiken en omdat een depressie (een belangrijke risicofactor) bij mannen vaak langer gemaskeerd blijft. De gemiddelde leeftijd waarop een man suïcide pleegt is 49 jaar, voor een vrouw is dit 55 jaar. Zelfdoding is in Vlaanderen de eerste doodsoorzaak bij mannen tussen 35 en 50 jaar. Bij vrouwen is zelfdoding de eerste doodsoorzaak in de leeftijdscategorieën 15-19 jaar en 30-40 jaar. Oudere mannen (+75 jaar) plegen in verhouding het meest zelfdoding.
Naar schatting ondernemen in Vlaanderen dagelijks ongeveer 45 mensen een zelfdodingspoging. De gemiddelde leeftijd is voor beide geslachten 35 jaar. Vooral jonge vrouwen zijn een risicogroep.
Ofschoon slechts 1 op vier pogers laat weten dat ze een echte doodswens hebben, blijkt dat een suïcidepoging veruit de belangrijkste risicofactor voor zelfdoding is. De helft van het aantal zelfdodingen werd voorafgegaan door een poging tot zelfdoding. De kans dat iemand die reeds een poging achter de rug heeft effectief suïcide pleegt, is 150 keer groter dan bij iemand die voordien nooit een poging ondernam. Elke poging tot zelfdoding is bijgevolg ernstig te nemen vanwege het drempelverlagend effect.
Meer informatie over zelfdodingscijfers?
Cijfers voor Vlaanderen vind je op www.wvc.vlaanderen.be/gezondheidsindicatoren en op de site van de Eenheid voor Zelfmoordonderzoek
Internationaal zijn cijfers terug te vinden op de site van de WHO.
top
Waarom pleegt iemand zelfdoding?
Er is niet één verklaring waarom mensen zelfdoding plegen. Meestal gaat het om een opeenstapeling van problemen en is er een druppel die de emmer doet overlopen. Zelfdoding lijkt dan de enige manier om een eind te maken aan een ondraaglijke situatie. In heel veel gevallen (70 tot 80 %) kampt de suïcidale persoon met een psychiatrische aandoening (depressie, verslaving, schizofrenie, …). Er zijn niet enkel risicofactoren die kunnen leiden tot suïcidaal gedrag, maar gelukkig ook factoren die mensen kunnen beschermen voor suïcidaal gedrag: een beschermende omgeving, beschikken over gezonde probleemoplossers (praten, hulp zoeken, beweging, ….).
top
Hoe komt iemand tot zelfdoding? (suïcidaal proces)
Om te begrijpen hoe iemand tot zelfdoding komt, is het belangrijk inzicht te krijgen in het proces dat voorafgaat aan zelfdoding, ook wel het ‘suïcidaal proces' genoemd.
Het suïcidaal proces begint met zelfdodingsgedachten (vb hoe zou het zijn als ik dood was). Daarna worden deze gedachten omgezet in een zelfdodingswens (vb ik wil er niet meer zijn; ik wil dood). Nog een stap verder in dit proces heb je de zelfdodingsdreiging of het zelfdodingsplan (vb. ik ga zelfdoding plegen door vanavond pillen te nemen). De plannen en gedachten worden concreter en de kans op een zelfdoding(spoging) neemt toe. Deze eerste fasen van het suïcidaal proces duiden we aan met suïcidale ideatie: het zijn gedachten die zich in het hoofd van de suïcidale persoon afspelen; er zijn nog geen duidelijk zichtbare zelfdodingsgedragingen. Tijdens deze suïcidale ideatie zijn signalen door de omgeving heel moeilijk waar te nemen.
Pas in een volgende fase van het proces gaat de persoon over tot een zelfdodingspoging en mogelijk daarna tot zelfdoding. Nu zijn de gedragingen zichtbaar en makkelijker waar te nemen door de omgeving. Het gedrag kan echter de dood tot gevolg hebben. Daarom is het belangrijk om alert te zijn voor de allereerste, vaak moeilijk waarneembare, signalen en om deze steeds ernstig te nemen. Iedereen die een zelfdodingspoging onderneemt heeft de voorafgaande fasen doorlopen. De duur van dit proces kan erg verschillen. Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde duur van het proces 2,5 jaar is. Uitzonderlijk kan het proces op enkele uren worden doorlopen.
Niet iedereen die zelfdodingsgedachten heeft, pleegt ook effectief zelfdoding. Dat wil dus zeggen dat het suïcidaal proces omkeerbaar is en dat zelfdodingspreventie mogelijk en zinvol is.
top
Heeft iedereen evenveel kans om zelfdoding te plegen?
Welke factoren maken dat de ene persoon meer risico loopt op het plegen van zelfdoding dan de andere persoon in dezelfde situatie? Het is evident dat een complex fenomeen zoals zelfdoding niet bepaald wordt door één enkele factor. Verschillende eigenschappen, gebeurtenissen, situaties, … oefenen invloed uit op elkaar of staan onderling met elkaar in relatie. Een overzicht van enkele risicofactoren:
- biologische factoren
(dysfunctionele werking van het serotonerge systeem in de hersenen,...)
- psychologische factoren
(laag zelfbeeld, impulsiviteit, agressiviteit, klein probleemoplossend vermogen,…)
- psychiatrische aandoening
(depressie, verslaving, persoonlijkheidsstoornissen, schizofrenie…)
- sociale factoren
(armoede, eenzaamheid, verlies- en/of traumatische ervaringen,…)
Daarnaast zijn er factoren die de drempel om zelfdoding te plegen verlagen. Enkele voorbeelden:
- eerder zelfdodingsgedrag
- beschikbaarheid van de middelen om zelfdoding te plegen
- zelfdodingsgedrag in omgeving (ouders, vrienden,…)
- media (kan kopieergedrag uitlokken)
- negatieve beeldvorming en moeilijke toegankelijkheid tot geestelijke gezondheidszorg.
Suïcidaal gedrag ontstaat altijd vanuit een combinatie van verschillende risicofactoren en de afwezigheid van beschermende factoren.
Het is belangrijk te weten dat er naast risicofactoren gelukkig ook beschermende factoren zijn die de kans op zelfdoding verkleinen. Enkele voorbeelden van deze beschermende factoren:
(goede relatie met vrienden en/of familie, op begrip kunnen rekenen vanuit de omgeving,…)
(sociale vaardigheden, hulpzoekend gedrag, normaal zelfbeeld en zelfwaarde,…)
(sociale integratie, zingeving, religie, mate van tolerantie van zelfdoding,…)
top
Wat zijn de belangrijkste risicogroepen voor zelfdoding?
Op basis van de aanwezigheid van risicofactoren en de afwezigheid van beschermende factoren, zijn er een aantal risicogroepen op zelfdoding te onderscheiden. Dit wil niet zeggen dat deze mensen per definitie zelfdoding zullen plegen, maar wel dat ze een verhoogde kans hebben om aan zelfdoding te sterven of een poging te ondernemen.
Enkele voorbeelden:
- oudere alleenstaande mannen boven 75 jaar.
- mannen en vrouwen in de leeftijdscategorie 24-45 jaar (eerste doodsoorzaak bij mannen en tweede bij vrouwen)
- jongeren (tweede doodsoorzaak na verkeersongelukken)
- mensen met een psychiatrische aandoening (vooral depressie)
top
Willen mensen die suïcide plegen of een poging tot zelfdoding doen, echt dood?
Het lijkt logisch dat suïcidale personen echt dood willen, maar dat is niet zo. Voor de omgeving van de suïcidale persoon is zelfdoding het probleem, terwijl het voor de persoon in kwestie een oplossing lijkt. Suïcidaal gedrag is een probleemoplossend gedrag en mensen willen met hun poging of hun zelfdoding duidelijk het signaal geven dat ze de pijn die hun situatie met zich meebrengt, niet langer aankunnen. Ze zouden wel willen leven, maar omdat ze niet langer op deze manier kunnen verder leven en omdat ze geen enkele andere manier zien om een eind aan hun lijdensweg te maken, lijkt zelfdoding de enige en laatste uitweg. De twijfel tussen niet verder willen leven, maar toch ook niet willen sterven, wordt benoemd als ambivalentie.
top
Is zelfdoding te voorkomen?
Ja, zelfdoding is te voorkomen. Aan elke zelfdoding gaat een proces van gedachte naar daad vooraf. Dit proces is in principe omkeerbaar. Sommige mensen zitten echter zo sterk vast in een neerwaartse spiraal van negatieve gedachten en emoties dat het omkeren van het proces erg moeilijk wordt. Hoe dichter bij de daad, hoe moeilijker om ze te voorkomen. Alert blijven voor signalen en ze ernstig nemen is dus de boodschap.
top
Bij wie kan ik terecht voor hulp?
Denk je zelf aan zelfdoding of ken je iemand die zelfdoding overweegt, dan is het belangrijk dat je snel hulp zoekt en krijgt. Je kan hiervoor misschien terecht bij familie en vrienden, je huisarts, iemand op school,... Ook hulpverleners staan klaar om je te helpen. De Zelfmoordlijn kan je gratis bellen op 02/649 95 55 of je kan surfen naar www.zelfmoordlijn.be.
top
Wat is het verschil tussen euthanasie en hulp bij zelfdoding?
Euthanasie wordt door de wet omschreven als het "opzettelijk levensbeëindigend handelen
door een ander dan de betrokkene, op diens verzoek"
Wettelijk is euthanasie dus slechts geoorloofd wanneer het door een arts gebeurt, op
uitdrukkelijk verzoek van de patiënt en binnen strikte voorwaarden. Het gaat dus om de
actieve levensbeëindiging op verzoek van de patiënt. Hulp bij zelfdoding betekent dat de
persoon zelf een einde aan zijn leven maakt, maar met behulp van een derde (vb iemand
reikt een dodelijke coctail aan). Gezien zelfdoding niet in de wet is opgenomen, blijft
het onduidelijk of hulp bij zelfdoding strafbaar is of niet.
Meer info vind je hier.
top
|
